Bir kişinin, suç işleme şüphesi sebebiyle yürütülen soruşturmada/ kovuşturmada, adli olarak kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Bu adli kontrol tedbirlerinden bir tanesi de “konutu terk etmeme” yani diğer söyleyişle ev hapsidir.
Ev hapsi tedbirinin amacı, şüpheli veya sanığın konutunda denetim altında tutulmasıdır. Tutuklamaya alternatif olarak uygulanır ve şüpheli veya sanığın belirlenen konutu izinsiz terk etmesini yasaklar. Tedbirin niteliğine uygun gerçekleşebilmesi için öncelikle şüpheli veya sanığın konutunun belirlenmesi gerekir. Konutun belirlenmesinin ardından ev hapsi tedbiri uygulanabilir.
Ev hapsi tedbirine uyulması zorunludur. Şüpheli veya sanığın ev hapsi tedbirine uyup uymadığı Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından sanık veya şüpheliye takılan elektronik kelepçe ile denetlenir.
Ev hapsi tedbiri, yasak kaldırılıncaya kadar devam eder. Bu zamana kadar kişinin konutu terk etmemesi gerekir. Aksi halde tutuklanmasına karar verilebilir.
Bu yazıda ev hapsinin hukuki dayanağını, kim tarafından verildiğini, hangi suçlarda uygulandığını, süresini, ihlal halinde ne olacağını ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.
Ev Hapsinin Hukuki Dayanağı Nedir? Cmk 109/3-j
Ev hapsi, Ceza Muhakemesi Kanunu m.109 kapsamında düzenlenen adli kontrol tedbirlerinden biridir. Cmk 109/3-j bendine göre hâkim veya mahkeme, şüpheli veya sanığın konutu terk etmemesine ya da diğer adıyla ev hapsine karar verebilir. Kanun metni şu şekildedir:
Adli kontrol – Madde 109
(1) (Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.
(2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.
(3) Adli kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:
a) Yurt dışına çıkamamak.
b) Hakim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak.
c) Hakimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki kontrol tedbirlerine uymak.
d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak ve gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek.
e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek.
f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak.
g) Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde sahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek.
h) Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından miktarı ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvence altına almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak.
i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî kararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair güvence vermek.
j) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Konutunu terk etmemek.
k) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek.
l) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek.
(4) (Ek: 25/5/2005 – 5353/14 md.) (Mülga: 2/7/2012-6352/98 md.) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/15 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremediği 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adlî kontrol kararı verebilir.
(5) Hakim veya Cumhuriyet savcısı (d) bendinde belirtilen yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekî uğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir.
(6) Adli kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerde uygulanmaz. (Ek cümle:8/7/2021-7331/15 md.) Ancak, (j) bendinde belirtilen konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.
(7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/19 md.) Kanunlarda öngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.
Ev Hapsi (Konutu Terk Etmeme) Kararı Şartları Nelerdir?
Ev hapsi (konutu terk etmeme) tedbiri, bir adli kontrol türü olarak tutuklamaya alternatif şekilde uygulanır. Kararın verilebilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekir. Bu koşullar şunlardır:
Aşağıda CMK 109/1 uyarınca tutuklama için gerekli koşullar yer almaktadır. Ancak bu koşulların varlığında dahi, hedeflenen amaca adli kontrol (ev hapsi) ile ulaşılabiliyorsa tutuklama yerine ev hapsi uygulanabilir.
- Kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle gösterilmesi
- Tutuklama sebeplerinden en az birinin varlığı
- Tutuklamada orantılılık ilkesine uyulması
Tutuklama yasağı olan hallerde ev hapsi (konutu terk etmeme) kararı verilebilir.
- Suç sadece adli para cezasını gerektiriyorsa, şüpheli yaşı kaç olursa olsun tutuklanamaz.
- 15 yaşını doldurmamış şüpheli veya sanık, üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlarda tutuklanamaz.
- CMK 102’de öngörülen azami tutukluluk süreleri dolduğunda salıverilenler için de ev hapsi uygulanabilir.
Aşağıda yer alan özel durumlarda tutuklama yerine adli kontrol (ev hapsi) uygulanabilir.
- Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumunda hayatını tek başına sürdüremeyen şüpheli/sanık
- Gebe kadın şüpheli
- Doğum sonrası 6 ayı geçmemiş kadın şüpheli
Ev Hapsi Hangi Suçlara Verilir?
Ev hapsi hangi suçlarda verilir sorusunun cevabı şöyledir: Ev hapsi kararı kural olarak tüm suçlar bakımından verilebilir. Hâkim veya mahkeme, somut olayın özelliklerine göre tutuklama yerine daha hafif bir tedbir olarak ev hapsini tercih edebilir.
Tutuklama yasağı bulunan suçlarda da ev hapsi uygulanabilir. Yani;
- Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda,
- Hapis cezasının üst sınırı 2 yıldan fazla olmayan suçlarda
tutuklama kararı verilemezken, mahkeme tarafından ev hapsi tedbiri uygulanması mümkündür. Uygulamada ev hapsi tedbirinin; dolandırıcılık, kasten yaralama, taksirle yaralama (özellikle trafik kazası), bilişim suçları ve bazı örgüt suçları gibi suç tiplerinde daha sık uygulandığı görülmektedir.
Ev Hapsi Süresi Ne Kadardır?
Ev hapsi (konutu terk etmeme) tedbirinin süresi kararda açıkça belirtilmelidir. Süresi gösterilmeyen bir ev hapsi kararı hukuka aykırı olup itiraz üzerine kaldırılabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda adli kontrol tedbirleri için azami süreler düzenlenmiştir.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevine girmeyen işlerde ev hapsi süresi en fazla 2 yıldır ve zorunlu hallerde gerekçesi gösterilerek 1 yıl daha uzatılabilir.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevine giren işlerde ise ev hapsi süresi en fazla 3 yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde ve gerekçesi açıkça belirtilmek kaydıyla uzatılabilir; ancak uzatma süresi toplamda 3 yılı geçemez.
“Millete ve Devlete Karşı Suçlar”, “Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar”, “Anayasal Düzene Karşı Suçlar”, “Milli Savunmaya Karşı Suçlar”, “Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk” ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda ise uzatma süresi 4 yıldan fazla olamaz.
Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır. Ayrıca hüküm kesinleştiğinde ev hapsi tedbiri kendiliğinden sona erer.
| Suçun Niteliği | Azami Süre | Uzatma Süresi |
|---|
| Ağır Ceza Mahkemesi görevine girmeyen işler | 2 yıl | 1 yıl |
| Ağır Ceza Mahkemesi görevine giren işler | 3 yıl | En fazla 3 yıl |
| Devlete ve anayasal düzene karşı suçlar, TMK kapsamı | 3 yıl | En fazla 4 yıl |
| Çocuklar bakımından | Yukarıdaki sürelerin yarısı | Yarısı |
Bu süreler azami sınırdır. Hâkim her somut olayda ölçülülük ve makul süre ilkesine göre değerlendirme yapar.
Ev Hapsi Tedbiri Nasıl Uygulanır?
Ev hapsi tedbiri, elektronik kelepçe takılmak suretiyle uygulanır. Ev hapsi tedbiri uygulanan kişi; elektronik cihazın takılmasına rıza göstermek, elektronik cihazı kullanır durumda bulundurmak ve kullanım kurallarına uygun hareket etmek zorundadır. Bu kurallara aykırı davranış halinde ev hapsi tedbiri ihlal edilmiş sayılır.
Belirlenen alan dışına çıkılması halinde ev hapsi tedbiri ihlal edilmiş olur. Bu halde elektronik kelepçe, Denetimli Serbestlik Merkezi’ne sinyal gönderir ve durumdan Müdahale Ekibi haberdar edilir. Ayrıca kişinin ev hapsini ihlal ettiği ilgili mahkemeye derhal bildirilir. Mahkeme bu durumda kişinin tutuklanmasına karar verebilir. Ayrıca elektronik kelepçenin açılması halinde de ev hapsi tedbiri ihlal edilmiş olur. Aşağıda ev hapsi uygulamasına ilişkin emsal bir karar verilmiştir:
Yargıtay 23. Ceza Dairesi 2015/18875 E., 2016/10717 K.:
İşlediği bir suç nedeniyle hakkında Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Kanunu 105/a maddesi gereğince elektronik kelepçe uygulanmak suretiyle 20.00-06.00 saatleri arasında konutu terk etmeme yükümlülüğü verilen sanığın 18/09/2013 günü 20.00 eve gelmediğinin tespit edilmesi üzerine Denetimli Serbestlik Şube Müdürlüğü tarafından haber verilen polis memurlarınca yapılan soruşturmada sanığın elektronik kelepçeyi kırarak attığının tespit edildiği bu suretle kamu malına zarar verme suçunu işlediği iddia ve kabul olayda; İddia, sanığın tevil yollu ikrar içeren savunması, tutanaklar ve tüm dosya kapsamından, sanığın mala zarar verme eyleminin sabit olduğu anlaşıldığından mahkumiyeti yönündeki mahkeme kabul ve uygulamasında bir isabetsizlik görülmemiştir.
Ev Hapsi (Konutu Terk Etmeme) Kararını Kim Verir?
Cumhuriyet savcısının istemi ve Sulh Ceza Hakimliğinin kararıyla soruşturmanın her aşamasında şüpheliye ev hapsi tedbiri verilebilir. Ev hapsi kararı, soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hakimliği tarafından verilebilir. Cumhuriyet savcısı ev hapsi kararını veremez, sadece mahkemeden talep edebilir. Sulh Ceza Hakimliğinin vermiş olduğu ev hapsi kararına ise itiraz edilebilir. Bu itirazı incelemeye yetkili mercie ise asliye ceza mahkemesidir.
Kovuşturma esnasında konutu terk etmeme (ev hapsi) tedbirine karar verme yetkisi, ceza davasına bakan mahkemeye aittir. Eğer ceza davasına bakan mahkeme ağır ceza mahkemesi ise, itiraz incelemesini bir sonraki ağır ceza mahkemesi yapar. Asliye ceza mahkemesi ise itiraz incelemesini bir sonraki asliye ceza mahkemesi gerçekleştirir.
Ev Hapsi İhlali Halinde Ne Olur?
kararda belirtilen konutu terk etmek, elektronik kelepçeyi sökmek veya bozmak, ev hapsinin ihlali anlamına gelir. Bu durum anında sistem tarafından tespit edilir ve Denetimli Serbestlik Bürosu’na sinyal gönderilir.
Denetimli Serbestlik Bürosu, ihlali:
- Soruşturma aşamasında savcılığa,
- Kovuşturma aşamasında ise mahkemeye bildirir.
İhlalin bildirilmesiyle birlikte kişi, mevcutlu olarak hazır edilerek tedbirin niteliğine göre mahkeme tarafından tutuklanmasına karar verilebilir. Bu nedenle ev hapsi tedbirine uymak kritik önemdedir.
📌Ev hapsi ihlali riski bulunan durumlarda, sürecin hukuki takibi ve gerekli savunma yapılması hak kaybını önler. Dosyanızın özel koşullarına göre profesyonel destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Ev Hapsi (Konutu Terk Etmeme) Kararına İtiraz Nasıl Edilir Ve Nasıl Kaldırılır?
Soruşturma aşamasında ev hapsi kararı, Sulh Ceza Hakimliği tarafından verilir. Sulh Ceza Hakimliğinin vermiş olduğu ev hapsi kararına itiraz etmek ise mümkündür. Bu itiraz, ev hapsi kararının tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde asliye ceza mahkemesine yapılmalıdır.
Kovuşturma esnasında konutu terk etmeme (ev hapsi) tedbiri vermeye yetkili mahkeme, ceza davasına bakan mahkemedir. Ceza davasına bakan mahkemenin vermiş olduğu ev hapsi kararına da itiraz etmek mümkündür. Bu itiraz, ev hapsinin tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde bir sonraki numaralı mahkemeye yapılmalıdır. Yapılan itiraz neticesinde ev hapsi tedbiri kaldırılabilir veya itirazın reddine karar verilebilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
Ev hapsinin kaldırılması talebi üzerine hakim veya mahkeme 5 gün içinde karar vermek durumundadır. Kaldırma talebi şüpheli veya sanık tarafından gelmişse, CMK m. 111 uyarınca hakim veya mahkemenin karar vermeden önce savcının görüşünü alması gerekir. Savcılık soruşturma evresinde ev hapsinin artık gerekmediği kanaatine varırsa tedbiri resen kaldırabilir. Kovuşturma evresinde ise bu tedbir, mutlaka hakim veya mahkemenin kararıyla kalkar. Aşağıda ev hapsi kararına itiraz sürecinin tablolu hali yer almaktadır:
| Süreç | Kararı Veren | İtiraz Edilebilecek Mahkeme | İtiraz Süresi |
|---|---|---|---|
| Soruşturma Aşaması | Sulh Ceza Hakimi (Cumhuriyet Savcısının istemi ile) | Asliye Ceza Mahkemesi | Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta |
| Kovuşturma Aşaması | Ceza davasına bakan mahkeme – Ağır Ceza Mahkemesi ise: Ağır Ceza Mahkemesi – Asliye Ceza Mahkemesi ise: Asliye Ceza Mahkemesi | Bir sonraki mahkeme (ağır ceza veya asliye ceza mahkemesi) | Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta |
Konutu Terk Etmeme (Ev Hapsi) Nasıl Öğrenilir?
Ev hapsi kararı, soruşturma sırasında savcılık dosyasından, kovuşturma sırasında dava dosyasından öğrenilebilir. Normal şartlar altında konutu terk etmeme kararı ilgili kişiye tebliğ edilir. Ancak bazı durumlarda tebliğ işlemi yapılamayabilir. Bu durumda e-devlet sistemine bakılmalıdır.
Ev hapsi tedbirinin kaldırılmasına rağmen bu durumun fark edilmeyerek kararın uygulandığına sıkça rastlanılmaktadır. Özellikle avukatsız olarak takip edilen işlerde bu durum yaygındır. Bu halde kişi hukuka aykırı bir şekilde hürriyetinden yoksun bırakılmaktadır. Buna bağlı olarak kişi lehine manevi tazminata hükmedilebilir. Bu konuya ilişkin emsal Yargıtay kararı şu şekildedir:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2019/13827 E., 2021/1802 K.:
Davacının hakkında uygulanmış olan konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol kararının 06.10.2016 tarihinde kaldırılmış olmasına rağmen durumun fark edilmeyerek 10.03.2017 tarihine kadar hukuka aykırı olarak uygulanmaya devam edilmesi nedeniyle asgari ücret üzerinden hesaplanacak maddi ve 2.000.000 TL manevi tazminatın yasal faizi ile ödenmesi talebine ilişkin davada, yerel mahkemece 6.945,25 TL maddi, 10.000 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya ödenmesine hükmedilmesi gerekir.
Ev Hapsi Kararı Verildiyse Ne Yapmalısınız?
Kararın tebliğ edilmesinin ardından öncelikle kararın içeriğini dikkatle incelemek gerekir. Kararda konut adresi ve uygulanacak denetim yöntemi (örneğin elektronik kelepçe) açıkça belirtilmiş olmalıdır. Aksi takdirde karar hukuka aykırı sayılır ve itiraz hakkı doğar.
Eğer ev hapsi kararı soruşturma aşamasında verilmişse, itiraz hakkınız Asliye Ceza Mahkemesi nezdindedir. Kovuşturma aşamasında verilmişse itiraz, bir sonraki mahkeme tarafından incelenir. İtiraz süresi her iki aşamada da kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır. Dosyada bulunan somut deliller, suçun niteliği, olayın oluş şekli vs. gibi hususlar itirazın sonucunu etkiler.
Ev hapsi tedbiri, kararda belirtilen konut adresinde Denetimli Serbestlik Bürosu tarafından uygulanır. Kelepçenin takılması birkaç gün sürebilir; bu süre zarfında polis arada bir adrese gelerek evde olup olmadığınızı kontrol edebilir. Kelepçe takıldıktan sonra konutu terk etmemek zorundasınız; aksi halde tutuklama kararıyla karşılaşabilirsiniz.
Tam zamanlı ev hapsi kararı verilmişse, kararı günün belirli saatleri için uygulamak da mümkündür. Ancak bunun için sağlam bir gerekçe sunmanız gerekir. Örneğin sağlık kontrolleri, eğitim, alışveriş veya çalışma gibi zorunluluklar söz konusu olduğunda mahkeme tam zamanlı ev hapsini kısıtlayabilir veya kaldırabilir.
Eğer dosyanızda ev hapsi kararı varsa ve sürecin doğru uygulanıp uygulanmadığından veya olası ihlallerden endişe ediyorsanız, uzman bir avukattan yardım almak çok önemlidir. Doğru şekilde yapılan itiraz ve savunma ile gereksiz özgürlük kısıtlamaları kaldırılabilir veya tedbir hafifletilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ev Hapsi Cezadan Düşer Mi?
Kural olarak adli kontrol altında geçen süre, cezadan mahsup edilemez. Ancak ev hapsi tedbiri bu kuralın istisnasıdır. Ev hapsi alan kişi ceza alırsa ev hapsinde geçirilen süre, aldığı cezadan mahsup edilir. Ancak ev hapsinde geçen her 2 gün, cezanın mahsubuna 1 gün olarak işler. Yani 60 gün ev hapsi alan kişi, cezasının kesinleşmesinin ardından 30 günlük cezasını çekmiş kabul edilir ve bu 30 günlük süre toplam cezasından mahsup edilir.
Ev Hapsi Çalışmaya Engel midir?
Tam zamanlı ev hapsinde kişi kural olarak çalışamaz. Ancak mahkeme:
- Belirli saatlerde işe gitme
- Hastane kontrolü
- Eğitim amacıyla çıkış
izni verebilir. Bu izin hakimlikten/mahkemeden talep edilmelidir.
Ev Hapsi Sicile İşler mi?
Ev hapsi bir mahkûmiyet değildir. Bu nedenle adli sicil kaydında ceza olarak yer almaz.