Velayet altındaki çocuğun yurt dışına çıkarılması bazı hâllerde ebeveynlerin ortak iradesini gerektirir. Özellikle ortak velayet söz konusuysa, çocuğun yurt dışına götürülebilmesi için anne ve babanın birlikte rıza göstermesi gerekir. Bu durumda ebeveynlerden birinin tek başına karar alması mümkün değildir.
Buna karşılık velayet anne veya babadan yalnızca birine bırakılmışsa, kural olarak diğer ebeveynin muvafakatnamesi aranmaz. Velayet hakkını taşıyan ebeveyn, çocuğun seyahatine ilişkin karar verme yetkisine sahiptir.
Ancak uygulamada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus seyahat edilecek ülkenin mevzuatıdır. Bazı ülkeler, vize başvurusu veya sınır kontrolü aşamasında velayeti bulunmayan ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesini talep edebilmektedir. Bu nedenle, velayet tek başına bir ebeveynde olsa dahi, gidilecek ülkenin belge şartları ayrıca araştırılmalıdır.
Bu yazıda, müşterek çocuğun yurt dışına çıkışında hangi durumlarda muvafakatname gerektiği, ortak velayet hâlinde izlenecek yol ve uygulamada karşılaşılabilecek hukuki sorunlar özetle ele alınmaktadır.
Velayet kurumunun kapsamı hakkında bilgi almak için ”Velayet Kapsamına Giren Konular” yazımızı okuyabilirsiniz.
Velayet Altındaki Çocuk Nedir?
Velayet altındaki çocuk, 18 yaşını doldurmamış (ergin olmayan) ve hukuken anne ve babasının koruma ve gözetimi altında bulunan çocuktur. Türk hukuk sisteminde velayet, çocuğun kişiliğinin ve malvarlığının korunmasını, bakım ve eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasını, temsil edilmesini ve gelişiminin sağlanmasını kapsayan bir hak ve yükümlülükler bütünüdür.
Evlilik birliğinin devam ettiği durumlarda ergin olmayan çocuk kural olarak anne ve babanın ortak velayeti altındadır. Anne ve baba, çocuğun bakımını sağlamak, eğitimini planlamak, sağlıklı bir ortam sunmak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmekle yükümlüdür. Velayet yalnızca bir hak değil, aynı zamanda çocuğun üstün yararını gözetme yükümlülüğünü de içeren bir sorumluluktur.
Evlilik birliğinin sona ermesi hâlinde ise velayetin kullanımı farklılık gösterebilir. Mahkeme, boşanma veya ayrılık kararı verirken çocuğun üstün yararını esas alarak velayeti anne veya babadan birine bırakabileceği gibi, uygun şartlar mevcutsa ortak velayetin devamına da karar verebilir. Velayet kendisine bırakılan ebeveyn, çocuk üzerindeki velayet hakkından doğan görev ve sorumlulukları yerine getirmekle yükümlüdür.
Sonuç olarak velayet altındaki çocuk, hukuki ehliyeti sınırlı olduğu için kendi adına karar alma ve haklarını kullanma bakımından anne ve babasının (veya velayet hakkını haiz ebeveynin) koruma ve temsil yetkisi altında bulunan çocuktur. Bu kurumun temel amacı, çocuğun üstün yararının korunması ve sağlıklı bir birey olarak gelişiminin güvence altına alınmasıdır.
Velayeti Annede Olan Çocuk Yurtdışına Çıkabilir Mi?
Velayeti annede olan çocuk, kural olarak annesiyle birlikte yurt dışına çıkabilir. Türk hukukuna göre velayet hakkını kullanan ebeveyn, çocuğun seyahatine ilişkin kararları alma yetkisine de sahiptir. Bu nedenle Türkiye’den çıkışta babanın muvafakati zorunlu değildir.
Ancak burada önemli olan husus, gidilecek ülkenin uygulamasıdır. Bazı ülkeler, çocuk kaçırma riskine karşı diğer ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesini talep edebilmektedir. Böyle bir talep varsa, velayet annede olsa bile babanın yazılı onayı gerekir. Aksi hâlde ülkeye girişte sorun yaşanabilir.
Seyahat öncesinde ilgili ülkenin konsolosluğundan güncel belge şartlarının öğrenilmesi önemlidir.
Geçici Velayet Altındaki Çocuk Yurt Dışına Çıkarılabilir mi?
Çocuğun geçici velayeti kendisinde olan eş, diğer eşin rızasını almadan çocuğu yurt dışına çıkartabilir. Bunun için diğer eşin onayına ihtiyaç yoktur. Ancak gidilecek olan ülke vize aşamasında diğer eşin onayını arayabilir. Bu durumda muvafakatname gerekir.
Velayeti Annede Olan Çocuk Yerleşmek İçin Yurt Dışına Çıkabilir Mi?
Velayeti annede olan çocuğun, yerleşme amacıyla yurt dışına götürülmesi hukuken mümkündür. Ancak bu durum, velayet hakkının sınırları ve diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı bakımından ayrıca değerlendirilir.
Velayet hakkı, çocuğun yaşam yeri dahil olmak üzere önemli kararların alınmasını kapsar. Bununla birlikte, velayet sahibi olmayan ebeveynin çocukla kurduğu kişisel ilişkinin korunması da esastır. Çocuğun kalıcı olarak yurt dışına taşınması, mevcut kişisel ilişki düzenini fiilen değiştireceğinden, velayet kendisinde olmayan taraf aile mahkemesinden velayetin yeniden değerlendirilmesini talep edebilir.
Eğer velayet sahibi ebeveynin çocuğu, diğer ebeveynle olan kişisel ilişkiyi engellemek amacıyla yurt dışına götürdüğü ileri sürülürse, bu durum velayetin kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir. Böyle bir durumda diğer ebeveyn, velayetin değiştirilmesi davası açabilir. Mahkeme karar verirken her somut olayda çocuğun üstün yararını esas alır.
Bu konuyla alakalı Uluslararası hukukta da düzenlemeler mevcuttur. Çocuk 16 yaşın altındaysa ve diğer ebeveynin rızası olmadan yurt dışına götürülmüşse, velayet kendisinde olmayan ebeveyn 1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Sözleşme kapsamında çocuğun iadesini talep edebilir.
Başvuru, Türkiye’de Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılır ve süreç çocuğun götürüldüğü ülkede yürütülür. Ancak çocuğun yeni çevresine uyum sağlamış olması veya iadenin çocuğa ciddi zarar riski doğurması hâlinde başvuru reddedilebilir.
18 Yaş Altı Çocuğun Yurt Dışına Çıkış İzni ve Muvafakatname
18 yaş altı çocuğun yurt dışına çıkabilmesi için çocuğun velileri (anne ve baba) tarafından, çocuğun yurt dışına çıkışına izin verdiklerini belirten noter onaylı muvafakatname hazırlatılması gerekir. Bu belge, özellikle:
- Çocuk, yalnız seyahat edecekse,
- Yalnızca bir ebeveynle seyahat edecekse,
- Veya üçüncü bir kişiyle (örneğin öğretmen veya akraba) seyahat edecekse gereklidir.
Muvafakatname Geçerlilik Süresi
Çocuğun yurt dışına çıkabilmesi için muvafakatname düzenlenmesi zorunlu değildir. Ancak bazı ülkeler 18 yaş altındaki çocuğun ülkelerine gelebilmesi için ebeveynlerinin muvafakatini aramaktadır.
Çocuğun yurt dışına çıkışı için verilecek olan muvafakatname belgesi noter tarafından düzenlenmektedir. Düzenlenen bu muvafakatnamenin geçerlilik süresi 6 aydır. Yani yurt dışına çıkmak isteyen çocuğun en az 6 ay önce hazırlanmış olan muvafakatnameye ihtiyacı vardır.
Muvafakatname Çevirisi
18 yaş altındaki çocuğun yurt dışına çıkabilmesi için düzenlenen muvafakatname belgesi noter tarafından Türkçe olarak düzenlenmektedir. Ancak bu muvafakatnamenin seyahat edilecek ülke tarafından anlaşılması zor olabilir. Bu durumda çocuğun yurt dışına çıkış izni olarak verilen muvafakatname yeminli tercüman tarafından seyahat edilecek ülkenin diline çevrilir.
Muvafakatname Apostil Onayı
Apostil, bir belgenin gerçekliğinin ispatlanması suretiyle başka bir ülkede yasal olarak kullanılmasını sağlayan bir sistemdir. Lahey Anlaşması’na taraf olan ülkeler, kendilerine sunulan belgelerin gerçekliğini tasdik etmek amacıyla Apostil onayı talep edebilmektedirler.
Bir belgenin geçerli olduğunun tasdiki işlemi olan Apostil, yurt dışına çıkacak olan çocuğa verilen muvafakatname için de istenebilir. Bu muvafakatnameye Apostil, Türkiye’de adli veya idari belge türüne göre yetkili kurum tarafından konulur.
Apostil onayının geçerliliği için belli bir süre yoktur. Lakin muvafakatname süresinin dolmasıyla verilen Apostil onayının da süresinin dolduğu kabul edilir.
Muvafakatnameye Apostil onayı istendiğinde bu belge yeminli tercüman tarafından seyahat edilecek ülkenin diline çevrilir. Daha sonra ilgili birimlere sunulur. İlgili birimlerin Apostil onaylı muvafakatnameyi kabul etmesinin ardından Apostil şerhi muvafakatnameye işlenir.
Muvafakatname Nereden Alınır ve Ücreti Nedir?
Müşterek çocuğun yurt dışına çıkabilmesi için diğer ebeveynin rızasının gerektiği durumlarda muvafakatname alınmaktadır. Muvafakatname belgesi ise noter huzurunda düzenlenmektedir. Türkiye’de bulunan herhangi bir noterden bu belge alınabilir. Muvafakatname ücreti ise noterden öğrenilebilir.